Pamuk Prenses Masalında Narsisizm ve Haset

Kraliçe için güzel olmak yetmez; herkesten güzel olduğunu duymak ister. Grimm Kardeşler’in 1812’de yayımladığı Pamuk Prenses masalında kızını öldürtmek isteyen kraliçe, onun öz annesidir. Sonraki baskılarda üvey anneye dönüşür. Aynasından Pamuk Prenses’in adını duyduğunda kızının güzelliğini bir tehdit sayar. Sanki en güzel olmaktan çıkarsa bütün değerini kaybedecektir.

Heinz Kohut’un kendilik psikolojisinde, kişinin kendine verdiği değerin sarsılması ve buna eşlik eden öfke önemli bir yer tutar. Kraliçenin tepkisini de böyle okuyabiliriz: Kızını ortadan kaldırırsa yeniden en güzel olacak, kendini değersiz hissetmekten kurtulacaktır. Melanie Klein’ın haset kavramı ise başkasının sahip olduğu iyi bir şeye tahammül edememeyi, onu bozma veya yok etme isteğini anlatır. Kraliçe, Pamuk Prenses’in güzelliğine zarar vererek kendi üstünlüğünü korumaya çalışır.

Winnicott, bebeğin ilk aynasının annesinin yüzü olduğunu söyler. Anne bebeğin duygularını fark edip karşılık verdiğinde, bebek kendi hislerini onun yüzünde görür. Anne kendi sıkıntılarıyla fazlasıyla meşgulse bu karşılığı vermekte zorlanabilir. Masalda ise ayna annenin elindedir; sorduğu soru da kendi güzelliği hakkındadır. Kızına baktığında onun ne hissettiğiyle, neye ihtiyaç duyduğuyla ilgilenmez. Onu kendisiyle karşılaştırır.

Zehirli elma sahnesinde, çocuğu beslemesi beklenen kişi ona zarar verir. Pamuk Prenses cam tabutta güzelliği görülen ama kimseyle ilişki kuramayan biri olarak kalır. Grimm’in anlatısında onu uyandıran, boğazındaki elma parçasının çıkmasıdır. Bu hikâyede annenin beğenilme ihtiyacı, kızının hayatını tehlikeye atacak kadar büyür.

Bölümde geçen kavramlar

Narsisistik yaralanma

Kişinin kendisine verdiği değerin veya kendisi hakkındaki imgesinin sarsılmasıyla yaşadığı incinmedir. Eleştirilmek, reddedilmek, geri planda kalmak ya da başarısız olmak böyle bir incinmeye yol açabilir; bu deneyim tek başına kişilik bozukluğu göstergesi değildir.

Narsisistik hiddet

Kohut'un yaklaşımında, kişinin kendilik değeri veya bütünlüğü tehdit edildiğinde ortaya çıkabilen yoğun öfke ve misilleme isteğidir. Her öfke tepkisi bu kavramla açıklanamaz.

Haset

Melanie Klein'ın yaklaşımında, başka birinin sahip olduğu ve değerli bulduğumuz bir şeyin onda olmasına katlanamamakla ilgili duygudur. O şeyi küçümseme, bozma veya ondan alma isteği eşlik edebilir.

Annenin ayna rolü

Winnicott'ın, bebeğin kendi hâline verilen karşılığı annesinin yüzünde bulmasını anlatmak için kullandığı kavramdır. Annenin yüz ifadesi ve tepkileri, bebeğin duygularının fark edildiğini deneyimlemesine yardımcı olur.

Kaynaklar ve okumalar

• Jacob ve Wilhelm Grimm, Pamuk Prenses — 1812 baskısı ve sonraki baskılar arasındaki farklar
• Heinz Kohut, Thoughts on Narcissism and Narcissistic Rage, The Psychoanalytic Study of the Child, 27, 360–400, 1972
• Melanie Klein, Envy and Gratitude, 1957
• D. W. Winnicott, Playing and Reality, 1971 — Mirror-role of Mother and Family in Child Development bölümü

Bu metin eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır. İçerik notu