Sağlıklı Narsisizm ile Patolojik Narsisizm Arasındaki Fark Nedir?

Hepimizin görülmeye, beğenilmeye ve değerli hissetmeye ihtiyacı vardır. Sağlıklı narsisizmde kişi kendine değer verir, başarılarından memnun olur ve hatalarını kabul eder. Eleştirilmek canını sıksa da tek bir hatayı bütün değerini belirleyen bir ölçüt saymaz. Güçlü olduğu alanların yanında zorlandığı yönlerini de tanır.

Patolojik narsisizmde temel güçlüklerden biri, başarısızlık veya reddedilme karşısında kişinin kendine duyduğu saygıyı korumakta zorlanmasıdır. Başkalarının beğenisi ve onayı bu nedenle büyük önem taşır. Kişi takdir edildiğinde kendini üstün hissederken eleştirildiğinde yoğun utanç, yetersizlik veya öfke yaşayabilir. Örneğin işindeki bir hatayı kabul etmek, onun için yalnızca yanlışını düzeltmek değildir; yetersiz biri olduğu düşüncesiyle yüzleşmek anlamına gelir. Bu yüzden hatasını inkâr etmek ya da eleştiren kişiyi küçümsemek, kendini korumanın bir yoluna dönüşebilir.

Kişinin yakınlarıyla nasıl ilişki kurduğu da önemlidir. Karşısındakinin isteklerini dikkate almak, farklı düşünmesine ve hayır demesine katlanmak bu değerlendirmenin bir parçasıdır. Hayatınızdaki önemli birini anlatmayı deneyin. Size verdiği desteğin ve gösterdiği sevginin dışında onun hakkında neler söylersiniz? Nelerden kaygılandığını, ne istediğini, hangi konularda sizden farklı düşündüğünü ne kadar biliyorsunuz? Bu sorular, yakınlarınızı kendi ihtiyaçları ve istekleri olan insanlar olarak ne kadar tanıdığınıza bakmanız içindir.

Kendinize “Ben narsist miyim?” diye sormanız, narsist olduğunuzu ya da olmadığınızı göstermez. Tek bir bencil davranış, eleştiriye verilen sert bir tepki veya bu sorulara cevap vermekte zorlanmak da tanı koymaya yetmez. Değerlendirmede bu özelliklerin sürekliliğine, farklı ilişkilerde tekrarlanmasına ve yol açtığı güçlüklere bakılır. Kişinin davranışlarını sorgulaması ve değiştirmesi de dikkate alınır.

Bölümde geçen kavramlar

Kendilik saygısı (özsaygı)

Kişinin kendisini ne ölçüde değerli ve saygıya layık gördüğüdür. Yetenekleri, özellikleri ve başarıları hakkındaki değerlendirmeleri bu duyguyu etkiler.

Nesne ilişkileri kuramı

Özellikle erken bakım ilişkilerinde oluşan kendimiz ve başkaları hakkındaki duygu, beklenti ve zihinsel imgelerin sonraki ilişkilerimizi nasıl etkilediğini açıklayan psikanalitik yaklaşımları kapsar. Buradaki nesne, duygusal bağ kurduğumuz kişiyi veya onun iç dünyamızdaki karşılığını ifade eder.

Patolojik narsisizm

Kişinin kendisine ilişkin gerçekçi ve görece istikrarlı bir değer duygusunu sürdürmekte kalıcı güçlük yaşadığı narsisistik örüntüdür. Yoğun onay ihtiyacı, üstünlük arayışı veya yetersizlik ve utanç duygularıyla ilişkileri zorlaştırabilir; her durumda Narsisistik Kişilik Bozukluğu tanısı anlamına gelmez.

Narsisistik yaralanma

Kişinin kendisine verdiği değerin veya kendisi hakkındaki imgesinin sarsılmasıyla yaşadığı incinmedir. Eleştirilmek, reddedilmek, geri planda kalmak ya da başarısız olmak böyle bir incinmeye yol açabilir; bu deneyim tek başına kişilik bozukluğu göstergesi değildir.

Kaynaklar ve okumalar

• Nancy McWilliams, Psychoanalytic Diagnosis
• Igor Weinberg ve Elsa Ronningstam, Narcissistic Personality Disorder: Progress in Understanding and Treatment, 2022
• APA Psikoloji Sözlüğü, kendilik saygısı maddesi

Bu metin eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır. İçerik notu