Jung’un Gölge Kavramı: Kendimizde Neyi Kabul Edemiyoruz?

Bir arkadaşımızın başarısını kıskandığımızı kendimize itiraf etmek zor gelebilir. Onu sevdiğimiz için başarısına yalnızca sevinmemiz gerektiğini düşünürüz. “Ben kıskanç biri değilim” diyerek hissettiğimizi reddederiz. Jung’un gölge kavramı, kendimizde görmek istemediğimiz veya henüz fark etmediğimiz bu yanlarımızı anlatır.

Robert Louis Stevenson’ın Dr. Jekyll ile Bay Hyde anlatısında Jekyll, toplumun saygı duyduğu bir doktordur. Gizlediği arzularını saygınlığını kaybetmeden yaşamak ister. Hazırladığı karışımla Hyde’a dönüşür; böylece yaptıklarının sonuçlarından kaçabileceğini düşünür. Ancak zamanla dönüşümler kendi isteği dışında gerçekleşmeye başlar. Jungcu okumada Jekyll’ın çözümü, kabul edemediği yanlarına ayrı bir kimlik vermektir. Hyde’ın kendisinin bir parçası olduğunu bilse de suçun yalnızca ona ait olduğuna inanmak ister.

Jung, toplum içinde üstlendiğimiz rolleri ve başkalarına gösterdiğimiz yüzümüzü persona kavramıyla açıklar. Kendimizi yalnızca bu rollerle tanımladığımızda, onlara uymayan isteklerimizi görmezden geliriz. Örneğin her zaman yardım eden kişi olmaya çalışıyorsak bir isteği geri çevirdiğimizde kendimizi bencil buluruz. Bu yüzden gölgede yalnızca saldırganlık veya kıskançlık yoktur. Kendi ihtiyaçlarımızı gözetmek, yaratıcı olmak veya yakınlık istemek de kendimize yakıştıramadığımız özellikler arasında yer alabilir.

Jekyll, Hyde’ın varlığını bilir ama yaptıklarının sorumluluğundan kaçmaya çalışır. Kendi duygularımızı tanımakla onlarla ne yaptığımıza bakmak da farklı şeylerdir. Birini kıskandığımızda onun başarısını küçümsüyorsak hem kıskançlığımızı hem de bu davranışımızı ele almamız gerekir. O kişinin başarısı neden canımızı acıttı? Onu küçümseyerek kendimizi daha iyi hissetmeye mi çalıştık? Kıskançlığı kabul etmek, karşımızdakini incitmeyi haklı çıkarmaz; davranışımızın nedenini anlamamıza yardım eder.

Bölümde geçen kavramlar

Persona

Jung’un, toplumsal rollerimiz aracılığıyla dış dünyaya sunduğumuz yüzü anlatmak için kullandığı kavramdır.

Gölge

Jung’un yaklaşımında, kişinin kendisi hakkındaki bilinçli görüşüne uymadığı için kabul etmediği veya henüz tanımadığı özellikleri, duyguları ve eğilimleri kapsar.

Yansıtma

Kendi iç dünyamıza ait bir duygu, özellik veya imgeyi farkında olmadan başka birine aitmiş gibi algılamamızdır. Yalnızca hoşlanmadığımız yanları değil, hayranlık duyduğumuz yanları da yansıtabiliriz.

Gölgenin bütünleştirilmesi

Kendimizde tanımakta zorlandığımız yanları fark edip bunlarla nasıl yaşayacağımızı ve davranışlarımızın sorumluluğunu nasıl alacağımızı öğrenme sürecidir.

Kaynaklar ve okumalar

• Robert Louis Stevenson, Dr. Jekyll ile Bay Hyde’ın Tuhaf Vakası — 1886; özellikle Jekyll’in yaşadıklarını anlattığı son bölüm. İngilizce tam metin
• Christopher Perry, The Shadow — Society of Analytical Psychology; gölge, persona ve yansıtma kavramlarını birlikte okumak için
• C. G. Jung, “The Shadow” — Aion, Toplu Eserler Cilt 9/II; gölge kavramının kaynak metni

Bu metin eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır. İçerik notu