Mevsimler ruh hâlimizi nasıl etkiliyor?

Günler kısaldığında sabah kalkmak zor gelebilir, dışarı çıkma isteğimiz azalabilir. Mevsimsel depresyonda ise belirtiler günlük hayatı belirgin biçimde etkiler ve yılın belli dönemlerinde tekrarlar. Çoğunlukla sonbahar ve kış aylarında başlar, ilkbahar ve yaz aylarında hafifler. Daha az görülen biçiminde depresyon ilkbahar veya yaz aylarında ortaya çıkar. Değerlendirmede önceki yıllarda benzer dönemlerin yaşanıp yaşanmadığına da bakılır.

En az iki hafta boyunca, neredeyse her gün ve günün büyük bölümünde süren çökkünlük ya da önceden keyif alınan şeylere ilginin azalması, depresyonun temel belirtilerindendir. Bunlara enerji kaybı, değersizlik hissi, odaklanma güçlüğü, uyku ve iştah değişiklikleri eşlik edebilir. Kış aylarında fazla uyuma, karbonhidrat isteği, kilo alma ve insanlarla görüşmekten kaçınma daha sık görülür. Yaz aylarında ise uykusuzluk, iştahsızlık, kilo kaybı ve huzursuzluk öne çıkar. Herkes bütün belirtileri yaşamaz.

Mevsimsel depresyonun nedenleri henüz tam olarak bilinmiyor. Gün ışığındaki değişimlerin biyolojik saat, serotonin ve melatonin üzerindeki etkileri araştırılıyor. D vitamini de araştırılan etkenlerden biri. Ancak mevsimsel depresyonu yalnızca vitamin eksikliğiyle açıklamak doğru değil; takviyenin tedavideki etkisine ilişkin bulgular da tutarlı değil.

Enerjiniz azaldığında günlük işleri küçük parçalara bölmek, uyku saatlerini düzenli tutmak ve gündüz dışarı çıkmak yardımcı olabilir. Uzun bir yürüyüş yerine kısa süreliğine dışarı çıkmak veya bir arkadaşınızla konuşmak gibi adımlarla başlayabilirsiniz. Belirtiler sürüyor, işinizi ve kendinize bakımınızı aksatıyorsa bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşebilirsiniz. Tedavi seçenekleri arasında psikoterapi, ilaç ve özellikle kış aylarında görülen depresyonda uzman değerlendirmesiyle uygulanan ışık tedavisi bulunur. Destek almak için mevsimin değişmesini beklemeniz gerekmez.

Bölümde geçen kavramlar

Mevsimsel örüntü

Depresif dönemlerin yılın belirli mevsimleriyle ilişkili biçimde tekrarlaması ve başka dönemlerde hafiflemesi veya düzelmesidir.

Sirkadiyen ritim

Uyku ve uyanıklık gibi bedensel süreçlerin yaklaşık 24 saatlik düzenidir; ışık ve karanlık bu düzenin ayarlanmasına yardımcı olur.

Melatonin

Karanlıkla birlikte salgısı artan, vücudun uyku ve uyanıklık zamanlamasında rol oynayan hormondur.

İlgi ve haz kaybı

Daha önce keyif alınan etkinliklere yönelik isteğin veya bu etkinliklerden alınan zevkin belirgin biçimde azalmasıdır.

Kaynaklar ve okumalar

• National Institute of Mental Health, Seasonal Affective Disorder — belirtiler, kış ve yaz örüntüleri, mevsimsel örüntünün değerlendirilmesi ve tedavi seçenekleri
• Cleveland Clinic, Seasonal Depression — günlük yaşamı destekleyen alışkanlıklar, ışık tedavisi ve profesyonel değerlendirme
• Cleveland Clinic, Melatonin — melatoninin uyku ve uyanıklık düzenindeki işlevi

Bu metin eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır. İçerik notu