Annemin duygularından ben mi sorumluyum?

Bir annenin borderline kişilik bozukluğu tanısı alması, çocuğuyla nasıl ilişki kurduğunu tek başına açıklamaz. Bu alandaki araştırmaları inceleyen bir derleme, çocuklarda duyguları düzenleme ve güvenli bağ kurma güçlüklerinin daha sık görüldüğünü bildirir. Ancak her çocuk aynı şeyleri yaşamaz. Annenin yoğun tepkileriyle nasıl baş ettiği ve çocuğun ihtiyaçlarına nasıl karşılık verdiği önemlidir.

Hasta olan çocuğuna ballı süt öneren bir anne düşünelim. Çocuk, sütün midesini rahatsız ettiğini söylediğinde annesi “Hiçbir şey beğenmiyorsun” diye cevap verir. Böyle tepkiler tekrarlandığında çocuk, ihtiyacını söylemenin annesini kırdığına inanabilir. Yardım isterken bile onu üzmemeye çalışır. Oysa annenin “Peki, başka ne iyi gelir?” diye sorması, çocuğun söylediğini dikkate aldığını gösterir. Bu örnek tek başına herhangi bir tanıya özgü değildir.

Annesinin duygularından kendini sorumlu tutma alışkanlığı yetişkinlikte de sürebilir. Kişi, önceden yaptığı bir planı değiştirmediğinde suçluluk duyar; annesinin gönlünü almak için kendi isteğinden vazgeçer. Yakın olmak ister ama her görüşmeden sonra yorulduğu için uzaklaşmaya da ihtiyaç duyar. Annesini sevmesi, ona öfkelenmesine veya kırılmasına engel değildir.

“Bu gece konuşamayacağım, yarın arayabilirim” demek, hem ilişkiyi sürdürmenin hem de dinlenmeye zaman ayırmanın bir yoludur. Annenize destek olmak, onun bütün duygularını yatıştırma veya tedavisini yürütme sorumluluğunu üstlenmek değildir. Kendi yaşadıklarınız için de destek alabilirsiniz. Borderline kişilik bozukluğunda etkili psikoterapiler vardır; tedaviyle belirtiler azalabilir ve ilişkiler iyileşebilir. İlişkinizdeki değişimi, annenizin tanısından çok size nasıl davrandığına ve sınırlarınıza nasıl karşılık verdiğine bakarak değerlendirebilirsiniz.

Bölümde geçen kavramlar

Borderline kişilik bozukluğu

Duyguları düzenleme, kendilik algısı ve yakın ilişkilerde belirgin güçlüklerle seyreden; belirtileri ve şiddeti kişiden kişiye değişen bir ruhsal bozukluktur.

Duygu düzenleme

Kişinin duygularını fark etmesi, anlamlandırması ve yoğun duygular yaşarken davranışlarını yönetebilmesidir.

Ebeveynleşme

Çocuğun, yaşına ve gelişimine uygun olmayan biçimde ebeveynin duygusal veya pratik sorumluluklarını üstlenmesidir.

Duygusal geçersizleştirme

Kişinin duygularının küçümsenmesi, reddedilmesi veya yaşadığı duruma uygun değilmiş gibi karşılanmasıdır.

Kişisel sınırlar

Kişinin zamanını, bedenini, mahremiyetini ve duygusal kapasitesini gözeterek ilişkide neye katılıp neye katılmayacağını belirlemesidir.

Kaynaklar ve okumalar

• Christine Ann Lawson, Borderline Anneyi Anlamak — çev. Esra Altınbilek, Sfenks Kitap, 2017; anne-çocuk ilişkisini klinik örnekler üzerinden ele alan, bölümde önerilen kitap
• Julie Eyden ve ark., A Systematic Review of the Parenting and Outcomes Experienced by Offspring of Mothers with Borderline Personality Pathology — Clinical Psychology Review, 2016; araştırma bulgularını ve sınırlılıklarını değerlendirmek için
• National Institute of Mental Health, Borderline Personality Disorder — belirtiler, etkili psikoterapiler ve tedavi süreci

Bu metin eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır. İçerik notu